Delikvencija mladih, oblici individualnog ponašanja (III)

Mladi i društvo: Neposredni društveni uzroci delikventnog ponašanja

Svi opštedruštveni uslovi delinkventnog ponašanja mladih posredno se ispoljavaju putem neposrednih uzroka delinkventnog ponašanja. Među najvažnije takve faktore spadaju: 1.Uticaji porodične sredine; 2. Uticaji školske sredine i obrazovanja; 3. Uticaji slobodnog vremena i 4. Uticaj sredstava za masovne komunikacije

Piše: Džemal Subašić

Delinkventno ponašanje predstavlja kompleksnu društvenu pojavu koja se može pravilno shvatiti i naučno objasniti samo ako se posmatra kao izraz djelovanja, kako individualnog uticaja, tako i svih faktora koje možemo naći u opštim uslovima života i društvenim odnosima na kojima počiva određeno društvo. Ovi opšti uslovi rađaju teške materijalne prilike, nezaposlenost, siromaštvo, zaostalost, primitivizam, deficijentnu porodicu, alkoholizam i druge pojave, među kojima svakako i emocionalne napetosti i lične devijacije. Prema tome, na kriminalitet i ujedno i na delinkventno ponašanje mladih gleda se kao na izraz djelovanja opštih uslova koji karakterišu društvo kao cjelinu i djelovanja posebnih faktora koji imaju karakter neposrednih uzroka ovakvog društveno neprihvatljivog ponašanja. Opšti uslovi kriminaliteta leže u društveno-materijalnim uslovima ekonomske, klasne i druge osnovne strukture i protivrječnosti, dezorganizacija društva kao cjeline i svih njegovih sasatvnih elemenata i oni predstavljaju osnovnu snagu koja determiniše pojavu kriminalne djelatnosti u krajnjoj instanci. Nasuprot njima, krajnji uzroci kriminaliteta se ostvaruju putem neposrednih faktora, tj. onih faktora koji svojom snagom djeluju na pojedince u pravcu njihove kriminalizacije dobijajući u konačnom ishodu svoj izraz u njihovom delinkventnom ponašanju. (R. F. Mlađenović – Kupčević, Kriminologija, Sarajevo, 1982., str. , 163). Svi opštedruštveni uslovi delinkventnog ponašanja mladih posredno se ispoljavaju putem neposrednih uzroka delinkventnog ponašanja. Među najvažnije takve faktore spadaju: 1.Uticaji porodične sredine; 2. Uticaji školske sredine i obrazovanja; 3. Uticaji slobodnog vremena i 4. Uticaj sredstava za masovne komunikacije

Uticaji porodične sredine

Prema prof. Bakiću, porodica je historijski oblik socijalnog i ekonomskog zajedništva ljudi različitog spola, uzrasta, raznih bioloških i kulturnih potreba i težnji u okviru koje se odvijaju primarni biološko-edukativni procesi u funkciji produžetka vrste. Ovakvo određenje porodice zahvata i tri glavna elementa i procesa na kojima se zasniva i iz kojih izvodi svoje funkcije. To su: prirodno–reproduktivni (biološki), socijalno-kulturni i ekonomski aspekt strukture porodice. Za nas su ovdje posebno interesantna dva posljednja elementa koja igraju veliku ulogu, odnosno koja imaju bitan uticaj na oblikovanje ličnosti mladih i proces njihova odgoja i socijalizacije. Prema Personsu, porodica ima dvije „temeljne i neraskidive funkcije“ koje su zajedničke porodici u svim društvima. To su: primarna socijalizacija djece i stabilizacija odraslih ličnosti kao pripadnika društva. Ova prva funkcija se sastoji u socijalizaciji ličnosti u djetinjstvu i to, kao primarna socijalizacija koja se ostvaruje u ranim godinama i to u okviru porodice i sekundarna koja se dešava u kasnijim godinama u kojima opada uticaj porodice, a jačaju uticaji škole i faktora u društvu. Primarna socijalizacija obuhvata dva temeljna procesa: internacionalizacija (usvajanje) kulture društva i struktuiranje ličnosti. Usvajanje kulture, prema Parsonsu se shvaća kao skup zajedničkih vrijednosti i normi društva i oni se usvajaju kao dio strukture ličnosti. U skladu s tim Parsons porodicu naziva „tvornicom koja proizvodi ljudske ličnosti“ (Prof. dr I. Bakić, Sociologija, Sarajevo, 1997., str. 146.).

Neosporno je da je porodica kao jedna od primarnih društvenih grupa ta u kojoj se, prema različitim uticajima oblikuje ličnost mladih u širem smislu. Ona je društvena zajednica u kojoj se, pored obezbjeđenja materijalnih i drugih objektivnih uslova života mladih, ostvaruje i zaštitna odgojno-moralna funkcija. Međutim, mora se imati u vidu da ta funkcija ovisi i o cjelokupnoj strukturi porodice, položaju u određenoj društvenoj sredini, te načinu i kvalitetu ostvarenja ostalih mjernih funkcija. U porodici dijete gradi svoj moralni lik, upoznaje se s osnovnim socijalnim idealima, stječe ljubav, sliku o vlastitoj vrijednosti i vrijednosti drugih osoba. U porodici vlada živa, složena i višestruka interakcija i međusobna ovisnost članova porodica. Proces socijalizacije mladih upravo se odvija na osnovu te interakcije, jer članovi porodice u ostvarenju svojih funkcija i uloga utiču međusobno jedan na drugoga. Tako se socijalizacija shvata kao proces u kojem, uz pomoć kontrolne funkcije porodice, mlada osoba prihvaća odgovarajuće predodžbe, uzora i vrijednosti, te se u njemu izgrađuje i odgovarajuća etička kontrolna karika. (M. Singer i Lj. Miksaj-Todorović, Delinkvencija mladih, Zagreb, 1993., str. 134). Mnogi naučnici su se bavili pitanjima porodice i njene uloge u procesu socijalizacije mladih razmatrajući osnovne funkcije porodice. Međutim, poznato je da funkcija porodice nije ista u različitim društvenim epohama, različitim sredinama i društvenim slojevima. Naime, porodične situacije koje u nekim socijalnim, društveno-političkim i kulturnim uslovima mogu izazvati različite sukobe, ne moraju iste posljedice imati u drugim prilikama. Treba imati u vidu da se institucija braka i porodice nalazi u fazi velikih...